सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयले जेठ १४ गते सार्वजनिक गरेको राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा नीति, २०७८ को मस्यौदामा आफ्नो राय दिंदै ३ वटा सस्थाहरुले साइबर सुरक्षाजस्तो संवेदनशील विषयमा जतिसक्दो चाँडो कानुन र संस्थागत संरचना निर्माण गर्न आग्रह गरेको हो ।
नीतिको मस्यौदामा सुरक्षित साइबर स्पेस निर्माणका लागि तीन वर्ष र त्यसका लागि संस्थागत तथा संगठनात्मक पूर्वाधार निर्माणका लागि पाँच वर्षको समय प्रस्ताव गरिएको छ । त्यसै गरी नीति कार्यान्वयनका लागि १ वर्ष प्रस्ताव गरिएकोमा त्यसलाई ३ महिनामा झार्न सुझाइएको छ ।

३ वटा सस्थाहरुको प्रतिनिधिहरुको सहितको प्रतिनिधिमण्डलले आषाढ ३ गते सञ्चार तथा सूचना मन्त्रालयका सचिव हरिप्रसाद बस्याललाई लिखितरुपमा सुझाव हस्तान्तरण गरेको हो।

नीतिमाथि मन्त्रालयले माग गरेको सुझाव तथा पृष्ठपोषणका लागि सूचना तथा सञ्चार क्षेत्रमा कार्यरत जनशक्ति, विज्ञ एवम् व्यवसायीहरु तथा क्यान महासंघका विषयगत सदस्य संस्था सेण्टर फर साइबर सेक्युरिटी रिसर्च एण्ड इनोभेशन र इन्फरमेशन सेक्युरिटी रेस्पोन्स टिम नेपाल सहितको प्रतिनिधिमण्डलले संयुक्तरुपमा राय दिएको हो ।
क्यान महासंघका अध्यक्ष नवराज कुँवरको नेतृत्वमा क्यान महासंघका निवर्तमान अध्यक्ष हेमन्त कुमार चौरासिया, महासचिव नारायण थापा, कार्यसमिति सदस्य सुभास खड्का, सेण्टर फर साइबर सेक्युरिटी रिसर्च एण्ड इनोभेशनका अध्यक्ष प्रा. डा. सुवर्ण शाक्य, उपाध्यक्ष रोजा किरण वासुकला, महासचिव ई. शालिकग्राम पराजुली, कार्यसमिति सदस्य गंगा भण्डारी, इन्फरमेशन सेक्युरिटी रेस्पोन्स टिम नेपालका अध्यक्ष चिरन्जीवी अधिकारी, कार्यसमिति सदस्य सुरेश भण्डारी सहितको प्रतिनिधिमण्डलले सञ्‍चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयका सचिव बस्याललाई भेटी साइबर अपराध एवम् सूचना तथा सञ्चार प्रविधिको अपराधिक दुरुपयोगविरुद्ध तथा साइबर सुरक्षा सबलीकरण गर्नका लागि संघका साथै प्रादेशिकस्तरमा समेत कानुन निर्माण गर्न पनि सुझाएको छ ।

नागरिकका संवेदनशील तथ्यांक संकलन, प्रशोधन, प्रयोग तथा भण्डारण गर्ने निजी तथा सार्वजनिक निकायहरुको संस्थागत सुरक्षा नीतिको आवधिक परीक्षण गर्न, र नागरिकको अनलाइन पहिचानको डाटा सुरक्षा, डाटा गभर्नेन्स र वैयक्तिक गोपनीयकताका लाागि राष्ट्रिय तथा अन्तरराष्ट्रिय सेवा प्रदायकसँग डाटा आदानप्रदान गर्न पूर्वाधार निर्माण गर्न र साइबर बीमासम्बन्धी कानून बनाउन पनि आग्रह गरीएको छ ।

साइबर सुरक्षा प्राविधिक विषय मात्र नभइ राजनीतिक, सामाजिक तथा आर्थिक विषयसमेत भएकाले यसलाई सबै पक्षबाट सम्बोधन हुने गरी साइबर सुरक्षा निर्देशिका बनाउन, जोखिम इण्टेलिजेन्स रिपोर्टिङ र साइबर हेल्प डेक्ससहितको सेक्युरिटी अपरेशन सेण्टर निर्माण गर्न र साइबर सुरक्षाबारे सूचना आदानप्रदानका लागि डिजिटल ब्लकचेनसमेतको डिजिटल पूर्वाधार विकास गर्न पनि आग्रह गरीएको छ ।

कुल २३ बुँदामा नीतिको मस्यौदामा सुझाव र ३४ बुदामा थप व्यवस्थाका लागि राय दिंदै सरकारी, गैरसरकारी निकाय तथा निजी क्षेत्रका संघसंस्थाले डिजिटल हस्ताक्षरलाई सर्वशुलभ वा निःशुल्क बनाइ अनिवार्य प्रयोग गर्नुपर्ने बताइएको छ ।

त्यसैगरी ग्लोबल साइबर सेक्युरिटीमा नेपालको स्तरोन्नति गर्ने, साइबर सुरक्षासम्बन्धी नियमित अध्ययन, अनुसन्धान तथा नवप्रवर्तत गर्ने, राष्ट्रिय साइबर सेक्युरिटी फ्रेमवर्क तयार गर्ने, साइबर सुरक्षा गुरुयोजना तयार गर्ने, प्रत्येक विश्वविद्यालयमा साइबर सुरक्षा अनुसन्धान केन्द्र स्थापना गर्ने र साइबर सुरक्षासम्बन्धी विश्वव्यापी जोखिमलाई न्यूनीकरण गर्न स्थानीय सम्बन्ध विकास गर्ने र विश्वव्यापी गठबन्धनमा आवद्ध हुने जस्ता नयाँ बुँदा नीतिमा थप्न सुझाव दिएको छ ।

इथिकल ह्याकरहरुलाई प्रोत्साहन गर्ने र सुरक्षा व्यवस्थापन, घटना सम्बोधन, जोखिमको पहिचान तथा कमजोरीको समीक्षाका लागि एउटा कार्यसमूह गठन गर्न पनि प्रतिनिधिमण्डलले आग्रह गरेको छ ।

काजलले सुरुवातमा बलिउड चलचित्रमा नै काम गरेकी थिइन् । तर, बलिउडमा पहिचान नमिलेपछि उनले साथ चलचित्रमा काम गरेकी थिइन् । साउथमा सुपरहिट चलचित्र दिएपछि लोकप्रिय बनेकी यी नायिकाले फेरि सन् २०११ म बलिउड चलचित्रमा कमब्याक गरेकी थिइन् ।

सन् १९८५ जुन १९ मा जन्मिएकी काजलले कोरसको रुपमा काम गर्दै करिअरको सुरुवात गरेकी थिइन् । काजलले सन् २००४ मा चलचित्र ‘क्यू हो गया ना’बाट बलिउडमा डेब्यू गरेकी थिइन् । बलिउडमा नाम कमाउन नसकेपछि उनले सन् २००७ मा ‘लक्ष्मी कल्याणम’ नामक तेलुगु चलचित्रमा काम गरृेकी थिइन् । यही बर्ष उनले ‘चन्दामामा’मा काम गरिन् । यो चलचित्र हिट भएपछि उनको करिअर पनि चम्कियो ।

साउथमा हिट भएपछि उनले सन् २०११ मा ‘सिंघम’ चलचित्रबाट बलिउडमा कमब्याक गरेकी थिइन् । यसपछि उनले ‘स्पेशल २६, दो लफ्जो कि कहानी, मुम्बई सागा’ लगायतका चलचित्रमा काम गरेकी छिन् ।

काजलको प्रेम चर्चा पनि केही बर्ष अगाडि चर्चामा थियो । उनी, साउथका सुपरस्टार प्रभाषको प्रेममा रहेको खबर फैलिएको थियो ।

सन् २०१० मा चलचित्र ‘डार्लिङ्ग’मा एकसाथ काम गरेपछि यी दुई नजिक भएका थिए । तर, केही बर्षपछि प्रभाषले उनीसँगको प्रेम सम्बन्ध तोडेका थिए । उनै, काजलले गतबर्ष बिहे गरेर नयाँ जीवन सुरु गरेकी छिन् ।

आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नयाँ बजेटमा सो नीति समावेश गरेर कृषि कार्यक्रम डिजाइन गरिएको प्रदेश १ का भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारीमन्त्री रामबहादुर मगरले जानकारी दिए । किसानलाई कृषिमा टिकाउन उक्त नीति हितकर हुने ठहर गरेर बजेटमार्फत सम्बोधन गर्ने प्रयास भएको मन्त्री रानाको भनाइ छ ।

‘निर्वाहमुखी कृषिलाई व्यावसायिक र आय आर्जनको राम्रो माध्यमको रुपमा विकास गर्न यो अवधारणा अंगीकार गरेका हौं, यसले किसानको हित गर्छ भन्ने विश्वास छ,’ मन्त्री मगरले भने ।

कसरी कार्यान्वयन हुन्छ ?

किसानलाई उत्पादनको प्राथमिक चरणमा आवश्यक सहयोग गर्नु, उत्पादनको उचित मूल्य निर्धारण गर्नु र त्यसलाई उपयुक्त समयमा बजारसम्म पहुँच निश्चित गर्नु नीतिको मुख्य उद्देश्य भएको मन्त्री मगरले प्रष्ट्याए ।

निर्वाहमुखी रहेको कृषि क्षेत्रलाई यान्त्रीकरणमार्फत व्यावसायीकरण गर्ने र यसका लागि विशिष्टिकृत कृषि कार्य अघि बढाइने मन्त्रालयको सोचाइ छ । प्राथमिक चरणमा किसानलाई कृषि गर्न उत्प्रेरणा हुने कृषि पूर्वाधार सुनिश्चितता, मल बिउ र कृषि प्राविधिकको उपलब्धता, कृषि उद्यम गर्न बिउ पूँजीको सहजता एवं ब्याजमा अनुदानका विषय समेटिने मन्त्री मगरले बताए ।

घनश्याम भुसाल भन्छन्– कृषकले वर्षभरि दुःख गर्ने तर उसको आवश्यकता पनि पूरा नहुने, बचत पनि नहुने भएपछि कृषि पेशा हेला भएको पाइयो । कृषिको संरक्षण पनि गर्ने र बचत सुनिश्चित गर्ने नीतिको खोजी कृषि नीति हो ।
यान्त्रीकरणमार्फत कृषि कार्यमा सहज पहुँच विकास गरिने, सामूहिक खेती प्रणाली विकासलाई पनि नीतिमा प्राथमिकता दिइएको छ । कृषि उत्पादनमा किसानलाई नाफा निश्चित गरेर बजारीकरणको व्यवस्था गरिने पनि नीतिको उद्देश्य छ ।

बिचौलिया नियन्त्रण गर्न सहकारीमार्फत बजार हस्तक्षेप गरिने, किसानको उत्पादनलाई बजारसम्म पुर्‍याउन सहकारी परिचालन गरिने कुरालाई पनि नीतिले समेट्ने प्रदेश सरकारले जनाएको छ ।

यही नीतिमा टेकेर सरकारले यस वर्ष कृषि बजार निर्माण, किसानलाई विद्युत महसुलमा छुट, सहकारी परिचालन गरिने प्रदेश सरकारको योजना छ । यो नीति प्रदेशमा कृषि विकासको मुख्य गाइडलाइन हो, यही उद्देश्यका लागि कृषिको बजेट खर्च हुन्छ,’ मन्त्री मगरले भने । केन्द्रीय मन्त्रालयमा यो अवधारणा ग्रहण गर्ने कि नगर्ने भन्ने बहस भइरहे पनि आफूले स्वविवेकले राम्रो कुरा अंगीकार गरेको उनले बताए ।

के हो ‘संरक्षित कृषि, सुरक्षित बचत’

नेपालको कृषि क्षेत्रको समस्या पहिल्याएर समाधानका लागि यो नीति परिकल्पना गरिएको यसका परिकल्पनाकार पूर्व कृषिमन्त्री घनश्याम भुसाल बताउँछन् । नेपालको कृषिको समस्या के हो ? कृषिमा मानिसको किन आकर्षण छैन ? कृषिबाट मानिस किन पलायन भइरहेका छन् ? भन्ने प्रश्न र त्यसको उत्तर यो नीति भएको भुसाल बताउँछन् ।

उल्लेखित प्रश्नबाट हेर्दा कृषि अत्यन्तै कठिन काम रहेको उनको बुझाइ छ । ‘कृषि पेशामा लाग्नेले कति बचत गर्छ ? कृषि गर्नेले आफ्नो शिक्षा, स्वास्थ्यको आवश्यकता पूरा गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्दा त्यो कठिन रहेछ ।’

किसानले वर्षभरि दुःख गर्ने तर उसको आवश्यकता पनि पूरा नहुने र बचत पनि नहुने भएपछि कृषि पेशा हेला भएको पाइएको उनी सुनाउँछन् । कृषिको संक्षण पनि गर्ने र बचत सुनिश्चित गर्ने नीतिको खोजी गरिएको भुसालको भनाइ छ ।

समाजवादी संघीय व्यवस्थामा कृषि यस्तो हुन्छ भन्ने जवाफ विश्वलाई दिनसक्ने गरी काम गर्ने भन्दै पहिलो वर्ष आधार वर्ष, दोस्रो स्थायित्व र तेस्रो वर्ष कृषिका सबै सेलहरू आफंै चल्न सक्ने गरी प्रणाली विकास गर्न चाहेको उनको भनाइ छ ।

३ बजे अनुगमनको कार्यक्रम थियो । दिउँसो साढे २ बजेदेखि नै नाकामा खटिएका सुरक्षाकर्मी निकै चनाखो भएर बसेका थिए । ट्राफिक प्रहरी पनि सवारी साधनको उचित व्यवस्थापनका लागि खटिएको थियो ।

पत्रकार, सुरक्षाकर्मीबाहेक सीमा नाकाबाट रोजगारी खोज्दै भारत जाने र भारतबाट स्वदेश फर्किनेहरु भने मन्त्रीको अनुगमन कार्यक्रमबारे बेखबर थिए ।

उनीहरुलाई गन्तव्यसम्म सुरक्षित रुपले कसरी पुग्ने भन्ने चिन्ता थियो । निर्धारित समयभन्दा करिब एक घण्टा ढिलो गरी प्रदेश सरकारकी आन्तरिक मामिला तथा कानूनमन्त्री पूर्णा जोशी, भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री दीर्घबहादुर सोडारी र सामाजिक विकासमन्त्री लालबहादुर खड्का दलबलसहित सीमा नाका पुगे । उनीहरुसँगै कैलाली र कञ्चनपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी, सुरक्षा निकायका प्रमुख तथा प्रतिनिधि, धनगढी उपमहानगरपालिका, पुनर्वास नगरपालिका र भीमदत्त नगरपालिकाका मेयर पनि नाकामा पुगे ।

अनुगमनका लागि मन्त्री र जनप्रतिनिधिहरु नाकामा पुग्दै गर्दा चुनावमा उनीहरुलाई भोट हालेका सर्वसाधारण भने रोजगारीको खोजीमा भारत पसिरहेका थिए ।

भारत जाँदै गरेका उनीहरु नेपाल प्रहरीले स्थापना गरेको हेल्प डेस्कमा लाइन लागेर पालैपालो आफ्नो विवरण टिपाइरहेका बेला पुगेका मन्त्रीका झण्डावाल गाडीले एकछिन उनीहरुको लाइन नै भाँडिन पुग्यो । सुरक्षाकर्मीले रोडको छेउमा केहीबेर उनीहरुलाई होल्ड गरिदिए ।

भारत जानेलाई लाइनमा लगाउँदै आएको ठाउँ मन्त्री र जनप्रतिनिधिका चिल्ला गाडीले ओगटेकै कारण मजदुरलाई सास्ती भएको प्रष्ट देख्न सकिन्थ्यो । तर, अनुगमनका लागि नाका पुगेका कुनै पनि मन्त्रीको नजर मजदुरमाथि परेन ।

उनीहरु भन्दै थिए, ‘भोट हालेर मन्त्री त बनायौँ । आफूले चिल्ला गाडी चढ्न पाउनुभएकै छ । हामी गरीब मजदुरमाथि उहाँहरुको नजर के पथ्र्यो र ?’

संयोग नै मान्नुपर्छ त्यति बेला भारत जान लाइनमा लागेका करिब २० जनामध्ये १३ जनाको समूह मुख्यमन्त्री त्रिलोचन भट्ट, कानूनमन्त्री पूर्णा जोशी र अर्थ राज्यमन्त्री अर्चना गहतराजको गृहजिल्ला डोटीको थियो ।

रोजगारीको खोजीमा भारतको सिमला जाँदै गरेका डोटीको जोरायल गाउँपालिका–३ का राजेश विकले भने, ‘उहाँहरु अनुगमनमा आउनुभएको रहेछ भने पनि हामीलाई के मिल्छ र ? रोजगारी दिनुभएको भए यसरी किन विदेशिनुपथ्र्यो र ? चुनावमा भोट हालेर जिताएपछि नेताहरुले वास्ता नै नगर्दा रहेछन् ।’

उनीसँगै रोजगारी खोज्दै भारत गइरहेकी जोरायल गाउँपालिका–४ की अमृता विक र नरेश विकको गुनासो पनि उस्तै छ । उनीहरु भन्छन्, ‘मुख्यमन्त्री र मन्त्री त पायौं तर हामीले रोजगारी पाएनौं ।’

‘कोरोना महामारी र निषेधाज्ञामै अर्काको देशमा कामको खोजीमा जाँदैछौं,’ नरेशले अनलाइखबरसँग भने, ‘हामी जस्ता गरीबलाई रोजगारी दिनुभएको भए किन अर्काको देश धाइरहनुपथ्र्यो र ? नाकामै भेटे हुँदा पनि मन्त्रीज्यूहरुले एक नजर लगाइदिनुभएको भए पनि अभिभावक भएको अनुभूति हुन्थ्यो ।’

दूधेबालकसहित श्रीमान–श्रीमती नै रोजगारीका लागि भारत गइरहेका धनगढी उपमहानगरपालिका–१७ का आशा विष्ट दम्पतीको दुःखेसो पनि फरक छैन । ‘झण्डा फहराउँदै नाकामा पुग्नुभएका मन्त्रीज्यूहरुले हामीलाई किन हेर्छन् र ? चुनाव भएको भए त हामी रोजगारी दिन्छौं भनेर बरु नाकाबाटै फर्काउनुहुन्थ्यो होला,’ गुनासो गर्दै उनले भनिन्, ‘अहिले त हामीतिर हेर्न पनि उहाँहरु गाह्रो मान्नुहुन्छ ।’

चिनियाँ कम्पनी बाइटडान्सले आफ्ना कर्मचारीहरुका लागि जारी गरेको एक आन्तरिक सञ्चारपत्र अनुसार सन् २०२० मा कम्पनीले कूल ३४ अर्ब ३० करोड डलर आम्दानी गरेको छ । यो आम्दानी सन् २०१९ को भन्दा १ सय ११ प्रतिशतले बढी हो ।

बाइटडान्सको आम्दानीमा भएको यो अतिउच्च वृद्धिदरले टिकटकको बढ्दो विश्वव्यापी लोकपि्रयतालाई इंगित गर्ने बीबीसीले उल्लेख गरेको छ ।

चीनमा सरकारद्वारा ठूला प्रविधि कम्पनीहरुमाथिको नियन्त्रण तथा दबाबमा वृद्धि भैरहेको बेला बाइटडान्सको आम्दानीमा उल्लेख्य वृद्धि गर्न सफल भएको हो ।

कूल मुनाफा शतप्रतिशतले वृद्धि गर्न सफल भएको बाइटडान्सले गत वर्ष कूल मुनाफामा पनि उल्लेख्य बढोत्तरी गरेको छ । सन् २०१९ को तुलनामा सन् २०२० मा बाइटडान्सको कूल मुनाफा ९३ प्रतिशतले बढेर १९ अर्ब डलर पुगेको छ ।

कम्पनीले जारी गरेको आन्तरिक पत्र अनुसार गत डिसेम्बर सम्ममा बाइटडान्सका सबै प्लाटर्फममा गरी मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताको संख्या १ अर्ब ९० करोड छ ।

पछिल्लो समयमा टिकटकको अत्यधिक लोकपि्रयतासँगै अमेरिका तथा स्वयम चीनलगायतका देशहरुमा बाइटडान्स कम्पनीमाथि नियन्त्रण तथा निगरानी बढिरहेको छ ।

भारतले त टिकटकलगायतका चिनिया एपहरुमाथि प्रतिबन्ध नै लगाइसकेको छ ।

उता अमेरिकामा टिकटकलगायतका चिनिया एपहरुमाथि प्रतिबन्ध लगाउने पूर्व राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको कार्यकारी आदेशलाई वर्तमान राष्ट्रपति जो बाइडेनले खारेज गरेका छन् । तर बाइडेनले हालै एक नयाँ कार्यकारी आदेश गरेका छन् जस अनुसार चिनियाँ एपहरुले प्रयोगकर्ताका डाटा सुरक्षाको लागि गहन उपायहरु अबलम्बन गरेमा मात्रै अमेरिकी बजारमा रहन पाउनेछन् ।

बीबीसीको सहयोगमा

सही ढंगले चपाउने

खाना खाने क्रममा हामीले सबैभन्दा बढी बेवास्ता गर्ने कुरा हो, खाना चपाउने । पोषिलो, ताजा खाना खाएर मात्र स्वास्थ भइदैन । स्वस्थ हुनका लागि सही तरिकाले खान पनि जरुरी छ । यसको पहिलो सर्त हो, सही ढंगले चपाउनु ।

मुखमा खानेकुरालाई खेलाएर, राम्ररी चपाएपछि मात्र निल्नुपर्छ । अर्थात ठोस खानेकुरालाई चपाएर नरम, रसिलो बनाएर मात्र निल्नुपर्छ । यसरी निल्दा पाचन प्रक्रियामा सहज हुन्छ । भनिन्छ नि, हाम्रो ३२ वटा दाँत हुन्छ र कुनैपनि खानेकुरा मुखमा ३२ पटक नै चपाउनुपर्छ । यसको अर्थ खानेकुरालाई मिहिन ढंगले चपाउनुपर्छ ।

तर, अहिले हामीलाई हतार छ । खानेकुरा राम्ररी चपाएर खाने गर्दैनौं । हतार हतार निल्ने गर्छौं । पोषणविद्हरुका अनुसार कुनैपनि खानेकुरा खाँदा त्यसमा पूर्णत ध्यान दिनु जरुरी छ । खाना खाइरहेको बेला अन्यत्र ध्यान दिनु हुँदैन । खानालाई विस्तारै, आरमपूर्वक, स्वाद लिएर खानुपर्छ । यसरी खानेकुरा सेवन गर्दा पेट वा पाचन सम्बन्धी समस्या हुँदैन ।

भोक भन्दा धेरै नखाऔं

हाम्रो प्रवृृत्ति के हुन्छ भने मीठो मसिनो खानेकुरा छ भने आवश्यक्ताभन्दा बढी खाने । धेरैजसो अवस्थामा हामी भोक लागेको भन्दा बढी खान्छौं । एकै पटक धेरै खानेकुरा खाँदा पाचन प्रक्रियामा असर गर्छ । खानेकुरा राम्ररी पच्दैन । पेटको समस्या हुन्छ । त्यसैगरी आयुर्वेदका अनुसार दुई भोजनको बीचमा कम्तीमा पाँच घण्टाको अन्तरमा मात्र खानेकुरा खानुपर्छ । अर्थात पहिलो पटक खाएको खानेकुरा राम्ररी पचिसकेपछि मात्र अर्को खाना खानुपर्छ ।

कृतिम गुलियोबाट बच्नुपर्छ

अहिले हामीलाई थरीथरीका परिकार खाने बानी परेको छ । बजारमा पनि यस्ता मिठाई प्रशस्त पाइन्छन् । जबकी यस किसिमको कृतिम मिठाईले पनि पाचनमा असर गर्छ ।

ग्यास कम गरौं

केरा वा अन्य कार्बनेटेड ड्रिंकले शरीरमा ग्यास भर्छ । कार्बनेटेड ड्रिंकको साटोमा ताजा फलफूलको रस, सर्वत, दही, मोही आदि एकदमै उपयोगी हुन्छ ।

स्तनपान यसको सबैभन्दा पहिलो र मुख्य कारण हो । बच्चालाई दुध पिलाउने आमालाई दैनिक कम्तीमा पनि दैनिक १००० क्यालोरी उर्जाको आवश्यकता हुन्छ । धेरै महिलाहरुलाई यसबारेमा थाहा हुँदैन त्यसै कारण उनीहरु डिहाइड्रेशन, भिटामिन वा मिनरल्सको कमी र कहिलेकाँही रगतको कमीको पनि शिकार हुन्छन् ।

बच्चाको जन्मभन्दा पहिले र पछि भिटामिनको सेवन गर्नु धेरै आवश्यक छ । फोलिक एसिड पानीमा घुलेर शरीरबाट बाहिर निस्कन्छ । जस कारण धेरै जसो बच्चा जन्मिएपछि महिलाहरु फोलिक एसिडको कमीको कारण एनिमियाबाट ग्रस्त हुन्छन् । त्यसैले फोलिक एसिडयुक्त खानेकुराहरु जस्तै हरियो सागसब्जी, सुन्तला, कागती जस्ता खानेकुरा खानुपर्छ ।

गर्भवती महिलाहरुमा कुपोषणको नराम्रो असर उनीहरुको पेटमा बढीरहेका बच्चामा पर्छ । बच्चाको विकास ठिक ढंगले हुँदैन र जन्मको समयमा उनीहरुको तौल सामान्यभन्दा कम हुन्छ ।

गर्भावस्थाको क्रममा कुपोषण र जन्मको समय कम तौलको नराम्रो असर बच्चामा पर्छ जसको विभिन्न परिणामहरु हुन सक्छन् । यदि गर्भावस्थाको क्रममा आमालाई पोषणको कमी भएको छ भने बच्चाले आफ्नो जीवनमा निम्न रोगहरुको सामना गर्नुपर्छ

बच्चालाई अस्टियोपोरोसिस, क्रोनिक किड्नी फेल्यर, मुटुरोग, टाइप २ मधुमेह, फोक्सोको रोग आदि लाग्ने समस्या हुन्छ ।

यदि गर्भावस्थाको क्रममा आमामा पोषणको कमी छ भने यो घातक पनि हुन सक्छ । यस बाहेक बच्चाको जन्म समयभन्दा अगाडि हुनु, गर्भपात जस्ता समस्याहरु हुन सक्छ ।

महिलाहरुमा अरु पनि धेरै समस्याहरु हुन्छन् जस्तै संक्रमण, एनिमिया अर्थात रगतको कमी उत्पादकतामा कमी सुस्टी र कमजोरी आदी

कुपोषणलाई सन्तुलिन आहारको सेवनबाट रोक्न सकिन्छ । महिलाहरुलाई गर्भावस्थाको क्रममा पर्याप्त मात्रामा फलफूm, सागसब्जी, पानी, फाइबर, प्रोटिन, बोसो एवम् कार्बोहाइड्रेटको सेवन गर्नुपर्छ ।

सरकार सत्ता जोगाउन र भाग बन्डामा मात्रै रुमलिई रहँदा जनता जनताको दुख पिडा बुझ्ने कोही भएन जनता अभिभावक विहीन भएका छन् । आम नागरिकले अमन चयन गुमाई रहँदा सरकार भने मस्त निन्दामा सपना मा भुली रहेको छ । यो जनताको लागि दुख र पिडाको कुरा हो।

जनता रोग शोक र भोकले आक्रान्त बनी रहँदा सरकार निरीह बनेर आआफ्नो कचिङल मा फसिरहेको देख्दा जनता सरकार प्रति झन् बढी आक्रामक बन्न पुगेका छन् । ओली सरकारले आफ्नो सत्ता जोगाउन जति तिकडम बाजि गरिरहेका छन् त्यति नै तिकडम बाजि जनताको जनताको जिउधन जोगाउन गरेको भए आज ओली सरकार सबैको हाई हाई हुने थियो । सरकार सञ्चालकहरूको बुद्धिको बिर्को कुन चिजले डम्म ढाकेको छ किन सरकार जनता पर्ती उत्तरदायी बन्न सकिरहेका छैन जन जनले सोधिरहेका छन् ।

गरी खाने आम वर्गलाई लकडाउनले यता मागी खानु पर्ने अवस्थामा ल्याईसकेक‍ो छ भने सरकार हप्तै पिच्छे लकडाउन थपेर आफ्नो बहादुरी पन देखाउँदै छ । सरकारले अब स्वास्थ्य सुरक्षाको सम्पूर्ण मापदण्ड पुरा गरी जनतालाई आआफ्नो कर्म क्षेत्रमा फर्किने वातावरण तुरुन्तै बनाउनु पर्छ ।

निषेधाज्ञाको अवधिमा काठमाडौंका सडक ।
सरकार आन्तरिक किचलोमा अलमलिनु भन्दा कूटनीतिक पहल मार्फत खोप ल्याइ हरेक जनतालाई करोना भाईररसको सन्त्रास बाट मुक्त गराउन तिर सहज हुनुपर्छ जसका कारणले जनताले सरकार जनता पर्ती जबाफदेही भएको महसुस गर्ने छन् र हुनुपर्ने पनि यही हो तर बिडम्बना यहाँ जे भईरहेको छ यसको बिपरित भइहेक‍ो छ । अहिले आएको खोप आम जनताले पाउनु पर्नेमा नेताकै पहुँचको आधारमा आ आफ्ना नातेदार र कार्यकर्ताले मात्रै उपयोग गरिरहेका छन् यो निकै लज्जाको विषय हो ।

यदि अब पनि लकडाउनको भार थप्दै जाने हो भने यसले विकराल रूप लिन सक्ने भएकोले सरकारले बलैमा सचेत भई लकडाउन खुकुलो बनाउँदै आम जनताको जनजीविकालाई सहज बनाउन तिर लाग्नु नै अहिलेको समयको माग हो । त्यसैले समयमै जनताको हितमा फैसला गर्दा उपयुक्त ठहरिएला सरकार।

जसमा ८ जना नेपाली युवा भर्ती हुन सफल भएका छन् । उक्त कोटाका अनुसार भर्ती भएका सैनिकले पाँच वर्षका लागि कन्ट्रयाक्ट साईन गरेका हुन्छन् ।

सो अवधि सकिएसँगै उनीहरु घर फर्किन पनि पाउँछन् भने थप कन्ट्रयाक्ट लिन पनि सक्छन् । तर, यस भर्तीमा भने पेन्सनको व्यवस्था हुँदैन । भर्ती हुनका लागि अन्तर्वार्ता, शारिरिक व्यायामलगाएतका विभिन्न टेस्टहरु पास गर्नुपर्ने हुन्छ ।

भर्ती भएका आठ जनामध्ये रोल्पाका किरण राना मगर पनि रहेका छन् । एक सामान्य परिवारमा हुर्किएका किरण रोल्पाबाट नर्वे सेनामा भर्ती हुने पहिला व्यक्ति समेत हुन् ।

नर्वे सेनामा भर्ति हुन सफल किरणले सो ठाउँमा पुग्न पाउँदा आफूले निकै गर्वको महसुस गरेको जनाएका छन् । ‘मेहनतका साथ यस ठाउँसम्म पुग्न पाउँदा निकै गर्वको महसुस भएको छ’ उनले भने ,‘नेपालीले विश्वको जुनसुकै कुनामा भए पनि आफ्नो मेहनत र परिश्रमले केही गर्छ है भन्ने लाग्छ ।

नर्वे सेनामा भर्ती हुनु म लगाएत मेरो परिवार र देशका लागि समेत गर्वको विषय हो ।’